Sekretariu Ezekutivu Comunidade Paises Lingua Portuguesa (CPLP), S.E. Murade Izaac Murargy, akompanha husi SE. Miguel Levem, iha loron Kinta 16 Abril 2015, hasoru malu ho Ministro Interior DR. Longuinhos Monteiro, hodi koalia konaba progresu servisu CPLP nian.
Hafoin enkontru durante oras ida nia laran, Ministro Interior DR. Longuinhos Monteiro hatete katak, Sekretariu Ezekutivu CPLP S.E. Murade Izaac Murargy ohin mai iha ne’e, atu informa konaba preparasaun kuarta reuniuan CPLP ne’ebe maka sei halao iha Timor-Leste.
“Atu informa deit katak sekretariu ezekutivu CPLP ohin mai iha ne’e, hodi koalia kona-ba preparasaun Timor-Leste ba reuniaun Ministrus Interiores ho Ministrus Administrasaun Interna (MAI) entermus nivel CPLP nian, ne’ebé maka tuir lolos atu hala’o iha fulan Abril nia laran, maibe ita muda fali ba segunda semana iha fulan Outubru tinan 2015. Ho ida ne’e ministrus hotu-hotu bele partisipa iha reuniaun ida ne’e, iha ne’ebe maka sei hala’o iha Timor. Simultaniamente reuniaun ida ne’e, sei iha mós reuniões peritus ne’ebé maka mai husi peritus sira, para atu bele halo ajenda no prepara ajenda ba ministrus sira ninia reuniaun ne’ebé maka temi mós iha kestaun hanesan.
Nia hatutan, “No iha tempu hanesan mós sei iha reuniaun ba Xefi Polisia CPLP ninia ne’ebé mak tutela iha Ministeriu Interior nia okos ne’ebé maka sei hala’o mós simultaniamente reuniaões preparativos atu nune’e sira bele relata ba iha ministru ida-idak para depois to’o iha reuniaun mistrus aserta programas, pakote ou protoklos ne’ebé mak paises CPLP ninia bele intende iha aprova, iha ambitu kooperasaun entre paises membrus no kestaun ida mós hato’o husi embassador para Timor-Leste bele tau iha konsiderasaun proposta foun bele dehan aban bairua ida ne’e la’o diak, ita bele dehan katak, protokolo ou deklarasaun Díli atu nune’e bele fasilita grupus países membrus sira ninia sirkulasaun iha ambitu estadu membru, bele mós ba komersiante sira, estudante sira ne’e bé maka atu mai ho objetivu eskola, no belemos iha fasilidade ba atendimentu vistu proposta ida ne’e mai. Maibe tenki iha mós mekanismu ne’ebé mak regula tuir metas, regula prosedimentu ne’e atu nune’e ita labele falha iha ninia lala’ok, atu hatete deit katak Timor-Leste sente ho kestões sira ne’ebé mak ita deskuti, ita tau mós nu’udar ajenda ita nia prioridade atu deskuti la’os deit iha nivel governu bele mós iha nivel CPLP ninia.
Konaba pozisaun Ministeriu Interior ninia nomos entrmus preparasaun, ohin hau briefing Sr. Embassador ho Sekretáriu ezekutivu mós fó proposta ida tanba hare ba sirkumstansia distânsia ne’ebé mak dok, no bele fó kauza mós karik ita la prenxe corum planu ne’eb’e mak atu hala’o iha Abril mai katak, países membrus barak la hatudu disponibilidade atu responde ba enkontru ne’e, tanba sira mós hare ba sira nia distansia no sira nia ajenda sira seluk tan.
Ohin Sekretariu Ezekutivu, propoin mós esperensia ne’ebé mak iha, nune’e nia mos sujere katak, maske Timor bele prezide reuniaun ida ne’e, maibe nia fatin bele hala’o mós iha Lisboa. Sekretariadu ezekutivu disponibiliza sira nia estalasões fatin atu nune’e apoiu peritus balu bele ajuda organiza reuniaun Ministrus Interior Administrasaun Interna CPLP ninia ne’ebé Timor maka ka’er prezidensia, maibe la’os reuni iha Díli maibe hala’o iha Portugal. Ho ida ne’e bele fasilita membrus ou nasaun hotu-hotu ba, iha ne’ebá ne’e sentru loron ida deit to ona iha ne’ebá pois fila mós fasil liu ba viazen estrangeiru ministru sira ninia. Ida ne’e proposta ida ne’ebé maka ohin hato’o, maibe husi Ministerio Interior sei konsulta ho Konsellu Ministru, atu bele hare, se karik ita ninia governu aseita katak reuniaun sei bele hala’o iha Lisboa. Tenik Ministru Interior.
Alénde ne’e, Ministru Interior mós informa katak “Maske iha buat barak maka persiza atu halo, maibé Timor Leste iha ona planu atu halo buat balu. Klaru katak, hau ho ita nia ekipa tomak iha disponibilidade bo’ot atu bele organiza reuniaun ne’e iha ne’ebé deit, no vantagem ida ne’ebé mak sei halo iha Lisboa mak hanesan ohin hau dehan tena partisipasaun ne’e bele bo’ot liu tanba, nia bele konsentra ba hodi halo viazen loron ida deit no bele fila kedas. Sira nia prekupasaun husi ministru balu nia maka, mai viazen iha loron tolu ou loron ha’at, maibe reuniaun ne’e loron ida deit, pois tenki fila. Sira lakon sira nia tempu barak. Ne’e kestaun ida ne’ebé mak ita presiza atu hare katak, la sala mós atu hala’o iha Portugal maibe ita konsentra tok, konvesa tok ho sira atu nune’e bele realiza iha Timor “hatete Ministru Interior ba Media Interior. Iku Pires
